Xác minh rõ vi phạm, xử lý đúng trách nhiệm

Theo Hướng dẫn, khi xem xét kỷ luật theo đề nghị của tổ chức đảng cấp dưới đối với tổ chức đảng, đảng viên vi phạm, tổ chức đảng có thẩm quyền phải xác minh, làm rõ vi phạm trước khi xem xét, quyết định hoặc đề nghị xem xét kỷ luật, trừ một số trường hợp được quy định cụ thể.

Đáng chú ý, thời gian chấp hành quyết định kỷ luật khi có quyết định thay đổi hình thức kỷ luật được tính cả thời gian đã chấp hành của các quyết định kỷ luật trước đó, tính đủ 12 tháng. Trường hợp tổ chức đảng quyết định kỷ luật oan đã giải tán, giải thể, kết thúc hoạt động hoặc có sự thay đổi do chuyển giao, chia tách, sáp nhập, hợp nhất, tổ chức đảng tiếp nhận hoặc tổ chức đảng cấp trên trực tiếp có trách nhiệm xin lỗi và phục hồi quyền lợi đối với tổ chức đảng, đảng viên bị kỷ luật oan.

Hướng dẫn đồng thời quy định không xử lý hoặc loại trừ trách nhiệm đối với trường hợp thiệt hại phát sinh hoàn toàn do nguyên nhân khách quan, không thể dự báo, khi cán bộ, đảng viên đã áp dụng đầy đủ các biện pháp cần thiết.

Đối với sai sót không cố ý, không vụ lợi, thực hiện đúng chủ trương, phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời chủ động báo cáo, phòng ngừa và khắc phục tối đa hậu quả, có thể được xem xét miễn hoặc giảm trách nhiệm.

Không để kỷ luật trở thành rào cản đối với đổi mới, sáng tạo

Một nội dung đáng chú ý của Hướng dẫn là yêu cầu không làm gián đoạn quá trình phát triển của cán bộ, đảng viên trong quá trình triển khai đề xuất đổi mới, sáng tạo hoặc khi đang chờ cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh, kết luận về rủi ro, thiệt hại phát sinh.

Theo đó, các cấp ủy đảng, cơ quan, đơn vị vẫn thực hiện quy hoạch, luân chuyển, điều động, bổ nhiệm lại hoặc xem xét nâng lương định kỳ đối với cán bộ, đảng viên theo quy định; trừ trường hợp phát hiện có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực, trục lợi cá nhân.

Quy định này thể hiện yêu cầu phân định rõ giữa sai phạm với rủi ro trong quá trình đổi mới, sáng tạo, đồng thời tạo cơ sở để cán bộ chủ động thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung, nhưng phải trong khuôn khổ chủ trương, phương án và thẩm quyền được quy định.

Tăng trách nhiệm của tổ chức đảng trong lãnh đạo, kiểm tra, giám sát

Hướng dẫn xác định rõ các hành vi vi phạm của tổ chức đảng như không xây dựng chương trình, kế hoạch thực hiện; xây dựng mang tính hình thức nhưng không triển khai; không lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát hoặc không phân công thành viên phụ trách lĩnh vực, địa bàn để theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, giám sát.

Đối với việc lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, Hướng dẫn nhấn mạnh yêu cầu cụ thể hóa việc học tập, quán triệt, triển khai thành kế hoạch, chương trình hành động và văn bản chỉ đạo; phân công rõ nhiệm vụ; tổ chức kiểm tra, giám sát; sơ kết, tổng kết và đánh giá kết quả thực hiện.

Đặc biệt, tổ chức đảng có thể bị xem xét trách nhiệm khi thiếu trách nhiệm trong việc xem xét, bảo vệ hoặc cố ý trù dập cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung, cũng như khi né tránh, đùn đẩy, kéo dài thời gian hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm xem xét, quyết định các đề xuất đổi mới, sáng tạo thuộc thẩm quyền mà không có lý do chính đáng.

Kiên quyết ngăn ngừa biểu hiện bè phái, hình thức, thiếu trách nhiệm

Hướng dẫn cũng làm rõ các biểu hiện vi phạm nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, trong đó có tình trạng mất đoàn kết nội bộ, chia rẽ, bè phái, đối phó, bôi nhọ danh dự, tố cáo bịa đặt, vu khống lẫn nhau; tự phê bình và phê bình thiếu tính xây dựng, vì lợi ích cục bộ, “lợi ích nhóm” hoặc thủ tiêu tinh thần đấu tranh tự phê bình và phê bình.

Cùng với đó là trách nhiệm trong thực hiện chế độ thông tin, báo cáo; thể chế hóa và văn bản hóa các kết luận, quyết định xử lý công việc của cấp ủy, tổ chức đảng, bảo đảm kịp thời gửi đến tổ chức, cá nhân có nhiệm vụ thực hiện. 

Hướng dẫn đồng thời quy định rõ các hành vi liên quan đến việc làm sai lệch hồ sơ, tài liệu, chứng cứ; can thiệp không đúng quy định vào quá trình điều tra, truy tố, xét xử; bao che cho hành vi sai trái hoặc tiếp tay cho tội phạm

Đảng viên giữ chức vụ: Vi phạm tái diễn, trách nhiệm được xem xét nghiêm

Đối với đảng viên giữ chức vụ, Hướng dẫn quy định các trường hợp xem xét kỷ luật cách chức, trong đó có trường hợp đã bị kỷ luật mà tái phạm; vi phạm trong phạm vi, lĩnh vực chuyên môn được giao, biết sai nhưng vẫn thực hiện hoặc để xảy ra vi phạm nghiêm trọng tại tổ chức, cơ quan, đơn vị mình lãnh đạo, quản lý mà không có biện pháp ngăn chặn kịp thời; hoặc đã được tổ chức đảng cấp trên chấn chỉnh, nhắc nhở, yêu cầu khắc phục, rút kinh nghiệm nhưng vẫn để vi phạm tiếp diễn.

Đối với vi phạm nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, Hướng dẫn nhấn mạnh các hành vi không kịp thời, không đúng, không đầy đủ trong chỉ đạo, nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện chủ trương, quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước; không xây dựng chương trình, kế hoạch hành động cụ thể; quan liêu, xa rời quần chúng, thiếu kiểm tra, đôn đốc, không nắm chắc tình hình cơ sở.

Bảo vệ người tố cáo, xử lý nghiêm hành vi trù dập

Một nội dung đáng chú ý khác là quy định về bảo vệ người tố cáo. Hướng dẫn nêu rõ, trường hợp nội dung tố cáo được tổ chức đảng hoặc cơ quan có thẩm quyền kết luận đúng hoặc đúng một phần; đúng về hiện tượng nhưng không đúng về bản chất thì không bị coi là bịa đặt, vu khống hoặc tố cáo sai.

Đồng thời, các hành vi đe dọa, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, uy tín, danh dự, nhân phẩm; gây khó khăn trong thực hiện quyền, lợi ích hợp pháp; phân biệt đối xử; thay đổi công việc với động cơ trù dập; trả thù, khống chế, vu khống người tố cáo đều được Hướng dẫn cụ thể hóa để xem xét trách nhiệm.

Không được lợi dụng đổi mới, sáng tạo để vụ lợi, hợp thức hóa sai phạm

Hướng dẫn đồng thời đặt ra ranh giới rõ ràng đối với việc thực hiện chủ trương khuyến khích đổi mới, sáng tạo. Không được lợi dụng chủ trương đổi mới, sáng tạo hoặc việc bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm để tham nhũng, tiêu cực, vụ lợi, hình thành “lợi ích nhóm”, hợp thức hóa sai phạm hoặc bao che hành vi vi phạm.

Đối với công tác lãnh đạo, quản lý, điều hành, các hành vi né tránh, đùn đẩy, kéo dài thời gian giải quyết đề xuất đổi mới; lợi dụng chủ trương khuyến khích đổi mới để áp đặt ý chí chủ quan, ép buộc đồng thuận hoặc che giấu rủi ro, khuyết điểm; thiếu trách nhiệm trong bảo vệ cán bộ đổi mới sáng tạo cũng được xác định rõ.

Hướng dẫn có hiệu lực từ ngày 23/9/2026

Ngoài các nội dung trên, Hướng dẫn còn làm rõ một số trường hợp vi phạm trong thực hiện chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm; quy định về hôn nhân và gia đình; tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó có việc lợi dụng hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi hoặc sử dụng tiền công đức, tiền quyên góp, ủng hộ, hỗ trợ sai mục đích, không đúng quy định của pháp luật.

Hướng dẫn số 03-HD/UBKTTW có hiệu lực kể từ ngày 23/9/2026. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các cấp ủy, tổ chức đảng, ủy ban kiểm tra các cấp báo cáo Ủy ban Kiểm tra Trung ương xem xét, quyết định.

Thông điệp trọng tâm

Hướng dẫn số 03-HD/UBKTTW không chỉ cụ thể hóa cách thức xem xét, xử lý kỷ luật mà còn làm rõ trách nhiệm của tổ chức đảng, người đứng đầu và đảng viên trong thực thi nhiệm vụ. Điểm xuyên suốt là xử lý nghiêm hành vi vi phạm, bảo đảm công bằng, khách quan; đồng thời không để những rủi ro khách quan hoặc sai sót không cố ý, không vụ lợi trở thành rào cản đối với cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung.