Cụ thể hóa trách nhiệm, bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo

Nghị định 287/2026/NĐ-CP quy định việc tiền bản quyền trả cho việc sáng tạo tác phẩm bằng nguồn ngân sách nhà nước theo quy định tại Điều 42 Luật Sở hữu trí tuệ; đồng thời quy định tiền bản quyền trả cho việc khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu hoặc đại diện chủ sở hữu trong các lĩnh vực nêu trên. Đây là cơ sở để các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng, đủ nghĩa vụ về bản quyền trong quá trình sáng tạo, khai thác và sử dụng tác phẩm.

Đối tượng áp dụng gồm tổ chức, cá nhân sử dụng ngân sách nhà nước; tổ chức, cá nhân sáng tạo tác phẩm, quyền liên quan và các cơ quan đại diện chủ sở hữu, đại diện chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định. Nghị định cũng xác định các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động quy định tại Nghị định đều thuộc phạm vi điều chỉnh.

Đáng chú ý, tiền bản quyền khuyến khích là khoản tiền bản quyền được trả thêm cho tác giả, đồng tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, tổ chức phát sóng... khi tác phẩm, cuộc biểu diễn, chương trình được khai thác, sử dụng, mang lại nguồn thu. Việc trả tiền bản quyền phải căn cứ vào doanh thu, chi phí, quy mô, chất lượng và thời lượng khai thác, sử dụng, phù hợp với từng lĩnh vực.

Điện ảnh: Xác định tiền bản quyền theo loại hình và chức danh sáng tạo

Đối với tác phẩm điện ảnh, Nghị định quy định tiền bản quyền sáng tạo được xác định theo phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu; đồng thời căn cứ vào chất lượng, thể loại và chức danh sáng tạo tác phẩm.

Theo đó, đối với phim truyện, tỷ lệ tiền bản quyền tính theo giá thành tác phẩm được quy định cho từng chức danh như biên kịch, đạo diễn, đạo diễn hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, người làm kỹ xảo, người dựng phim, nhạc sĩ, họa sĩ thiết kế mỹ thuật và người làm hóa trang. Đối với phim tài liệu, phim khoa học và phim hoạt hình cũng có khung tỷ lệ riêng, phù hợp đặc thù sáng tạo của từng loại hình.

Nghị định cũng quy định trường hợp chuyển thể tác phẩm văn học, sân khấu và các loại hình khác để làm tác phẩm điện ảnh thì tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm được sử dụng để làm tác phẩm chuyển thể được hưởng tiền bản quyền, bảo đảm quyền lợi của chủ thể sáng tạo ban đầu.

Mỹ thuật, nhiếp ảnh: Khung tiền bản quyền gắn với giá thành và quy mô khai thác

Đối với tác phẩm mỹ thuật, Nghị định quy định tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm căn cứ vào giá thành tác phẩm, với tỷ lệ được xác định theo từng mức giá thành. Đối với tác phẩm có giá thành đến 10 tỷ đồng, tỷ lệ được quy định theo từng khoảng giá; với tác phẩm có giá thành trên 10 tỷ đồng, tiền bản quyền được tính theo mức tiền bản quyền của tác phẩm có giá thành 10 tỷ đồng cộng với phần tỷ lệ tính trên phần giá thành vượt quá 10 tỷ đồng.

Đối với hoạt động khai thác, sử dụng tác phẩm mỹ thuật, nhiếp ảnh, mức tiền bản quyền được xác định theo quy mô trưng bày, triển lãm, gồm quy mô quốc tế, quốc gia, khu vực, tỉnh/thành phố và các quy mô khác; đồng thời tính đến đặc thù của hoạt động khai thác, sử dụng.

Nghệ thuật biểu diễn: Tiền bản quyền gắn với doanh thu và quy mô chương trình

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể tiền bản quyền đối với tác phẩm sân khấu và các loại hình nghệ thuật biểu diễn theo tỷ lệ phần trăm doanh thu cuộc biểu diễn hoặc theo mức tiền bản quyền tương ứng với quy mô, chất lượng chương trình.

Đối với các tác phẩm sân khấu như kịch nói, chèo, cải lương, kịch ngắn, kịch hình thể, xiếc, rối..., tỷ lệ tiền bản quyền được xác định riêng cho từng chức danh như biên kịch, đạo diễn, biên đạo múa, nhạc sĩ, họa sĩ thiết kế mỹ thuật, họa sĩ thiết kế phục trang, thiết kế đạo cụ, ánh sáng và âm thanh.

Đối với chương trình nghệ thuật tổng hợp, chương trình nghệ thuật trình diễn trong nhà hát, quảng trường, lễ hội, không gian công cộng hoặc trên sân vận động, Nghị định đưa ra các mức tiền bản quyền theo quy mô chương trình và chức danh sáng tạo, qua đó tạo căn cứ cụ thể để thanh toán cho đội ngũ sáng tạo.

Báo chí, phát thanh, truyền hình: Bảo đảm quyền của người sáng tạo nội dung

Trong lĩnh vực báo chí, Nghị định quy định tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm báo chí căn cứ vào loại hình báo chí, nội dung, chất lượng tác phẩm và hình thức tổ chức sản xuất. Đối với tác phẩm báo chí thuộc loại hình báo in, báo điện tử, tiền bản quyền được xác định theo thỏa thuận và quy định pháp luật có liên quan.

Đối với phát thanh và truyền hình, tiền bản quyền được xác định theo mức chi phí sản xuất và tỷ lệ phần trăm tương ứng, với các nhóm chương trình như thời sự, phóng sự, ký sự, phim tài liệu, chương trình tạp chí, tọa đàm, giao lưu, tư vấn, trực tuyến, ca múa nhạc và thiếu nhi.

Trường hợp khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí để tái sử dụng, phát lại hoặc khai thác trên các nền tảng khác, Nghị định đặt ra các nguyên tắc về tiền bản quyền, trong đó có trường hợp khai thác nguồn thu quảng cáo hoặc nguồn thu từ các hoạt động khai thác khác. Đặc biệt, việc khai thác phải tôn trọng quyền tác giả, quyền liên quan và thông tin về tên tác giả, nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm.

Xuất bản: Khung tỷ lệ rõ hơn, phù hợp từng loại sách

Đối với lĩnh vực xuất bản, tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm được xác định theo thể loại, tính chất đề tài, chất lượng đặt hàng, phạm vi và đối tượng chương trình, đề án, thời hạn và phương thức sáng tạo tác phẩm. Tiền bản quyền đối với sử dụng tác phẩm để xuất bản được xác định theo tỷ lệ phần trăm doanh thu đối với từng thể loại sách.

Các nhóm tác phẩm được quy định gồm văn xuôi, sách nhạc, thơ, kịch bản sân khấu - điện ảnh, sách tranh, truyện tranh, từ điển, sách nghiên cứu lý luận về chính trị, văn hóa, xã hội, sách khoa học - công nghệ, giáo trình, sách bài học, sách tham khảo phổ thông, bản đồ... Qua đó tạo căn cứ cụ thể hơn để xác định tiền bản quyền phù hợp với đặc điểm của từng loại xuất bản phẩm.

Nghị định cũng quy định phương thức tính tiền bản quyền đối với xuất bản phẩm in và xuất bản phẩm điện tử, trong đó tiền bản quyền được xác định trên cơ sở tỷ lệ phần trăm nhân với giá thành sản xuất và số lượng in hoặc doanh thu sử dụng; đồng thời quy định các khoản tiền bản quyền tối thiểu đối với một số trường hợp.

Đề cao trách nhiệm quản lý, bảo vệ giá trị sáng tạo

Nghị định 287/2026/NĐ-CP không chỉ đưa ra các khung, tỷ lệ và phương thức tính tiền bản quyền mà còn làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo và sử dụng đúng nguồn lực ngân sách nhà nước.

Theo quy định chuyển tiếp, đối với các trường hợp sáng tạo theo phương thức đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu sử dụng ngân sách nhà nước đã có quyết định giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu trước thời điểm Nghị định có hiệu lực thì tiếp tục thực hiện theo quy định pháp luật tại thời điểm có quyết định, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.

Nghị định số 287/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Nghị định số 18/2014/NĐ-CP và các quy định liên quan về tiền bản quyền trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn hết hiệu lực thi hành kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực. Các quy định pháp luật đã ban hành trước đó được áp dụng theo nguyên tắc chuyển tiếp được Nghị định quy định.

Với việc thiết lập khung tiền bản quyền cụ thể theo từng lĩnh vực, loại hình và chức danh sáng tạo, Nghị định 287/2026/NĐ-CP góp phần minh bạch hóa cơ chế thanh toán bản quyền, nâng cao trách nhiệm trong sử dụng ngân sách nhà nước và quan trọng hơn là bảo đảm giá trị của lao động sáng tạo được ghi nhận, bảo vệ và trả công tương xứng theo quy định pháp luật.