Nhìn lại các giai đoạn trước, một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất khiến dòng vốn chậm đến tay người dân chính là sự chồng chéo và chậm trễ trong việc ban hành văn bản hướng dẫn. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2026-2030, công tác hoàn thiện thể chế đã thực sự đi trước một bước. Theo báo cáo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến tháng 6/2026, các cơ quan Trung ương đã trình và ban hành tổng cộng 54 văn bản pháp lý các loại. Đáng chú ý nhất, tiến độ ban hành các cơ chế chính sách quản lý và hướng dẫn thực hiện đã hoàn thành sớm hơn 01 tháng so với tiến độ được Chính phủ giao. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng, giúp các địa phương có cẩm nang rõ ràng để hành động ngay từ những ngày đầu năm.

Một con số vô cùng ấn tượng là số lượng văn bản hướng dẫn đã được kéo giảm đến 79% so với giai đoạn trước. Sự tinh gọn này không chỉ giảm bớt gánh nặng hành chính mà còn minh chứng cho hiệu quả của việc thiết kế chương trình theo hướng tích hợp. Để giải quyết triệt để những bỡ ngỡ của địa phương khi áp dụng quy định mới, ngay trong tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kịp thời ban hành Sổ tay hướng dẫn Chương trình, đồng thời thần tốc tổ chức 08 lớp tập huấn kiến thức cho khoảng 12.000 cán bộ các cấp từ trung ương đến địa phương.

Tại cấp cơ sở, sự chủ động cũng được thể hiện rõ nét. Đến hết tháng 6/2026, đã có 31/34 tỉnh, thành phố hoàn thành việc phân loại nhóm xã; 17/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình; 09/34 tỉnh ban hành nguyên tắc, tiêu chí phân bổ ngân sách. Một số địa phương nhanh nhạy đã chủ động ban hành các đề án đặc thù phù hợp với lợi thế bản địa, tập trung vào phát triển sản phẩm OCOP, kinh tế tuần hoàn, và hỗ trợ đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Để vận hành khối lượng công việc rất lớn của một Chương trình tích hợp, bộ máy chỉ đạo điều hành đòi hỏi sự xuyên suốt và thống nhất cao độ. Ở cấp Trung ương, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò là Cơ quan Thường trực kiêm cơ quan chủ Chương trình. Việc sử dụng Văn phòng Điều phối Trung ương làm cơ quan giúp việc đã tạo ra một đầu mối tham mưu, điều phối chuyên trách, khắc phục tình trạng phân tán, đùn đẩy trách nhiệm vốn tồn tại trước đây.

Tại các địa phương, tiến trình kiện toàn tổ chức cũng đang được đẩy nhanh. Đến tháng 6/2026, có 23/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành việc thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình cấp tỉnh. Các địa phương còn lại đang khẩn trương hoàn tất thủ tục để đảm bảo bộ máy vận hành trơn tru, đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai.

Nguồn lực là "mạch máu" để hiện thực hóa mọi mục tiêu. Nhằm đảm bảo dòng vốn được thông suốt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các cơ quan liên quan trình Chính phủ phân bổ 70.000 tỷ đồng kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương cho giai đoạn 2026-2030. Đối với năm 2026, phương án phân bổ 9.000 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương cũng đã được đệ trình lên Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Tính đến 30/6/2026 tổng số vốn ngân sách trung ương của giai đoạn 2021-2025 được làm thủ tục kéo dài sang năm 2026 là 17.671,75 tỷ đồng. Trong đó, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công đạt 2.714,03 tỷ đồng (đạt 23,5% kế hoạch), và giải ngân kinh phí thường xuyên đạt 1.827,32 tỷ đồng (đạt 15,2% dự toán).

Dù tỷ lệ giải ngân nguồn vốn kéo dài bước đầu đã có chuyển biến tích cực nhờ sự đôn đốc liên tục, song con số này cho thấy áp lực không nhỏ trong những tháng cuối năm. Khối lượng vốn, dự án và nhiệm vụ chuyển tiếp còn lớn đòi hỏi các địa phương phải quyết liệt rà soát, tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và thanh quyết toán.

Song song với các hoạt động mang tính kiến tạo nền tảng, bức tranh kinh tế - xã hội nông thôn trong nửa đầu năm 2026 đã ghi nhận nhiều gam màu sáng. Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) tiếp tục khẳng định vai trò là đòn bẩy phát triển kinh tế nông thôn tích hợp đa giá trị. Đã có thêm 40 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, nâng tổng số lên 166 sản phẩm. Tính chung cả nước, có tới 21.028 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên (tăng 1.986 sản phẩm so với cuối năm 2025), thu hút 10.657 chủ thể tham gia.

Trong kỷ nguyên số, công tác quản lý giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới cũng không đứng ngoài cuộc. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia đang được bồi đắp mạnh mẽ. Gần 5 triệu dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo đã được cập nhật lên hệ thống phần mềm, trong đó gần 400 nghìn bản ghi đã được đối soát, làm sạch và kết nối thành công với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Điều này mang ý nghĩa to lớn, đảm bảo tính minh bạch, chính xác trong việc hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực hỗ trợ.

Bên cạnh đó, kết quả rà soát hiện trạng nông thôn mới cho thấy, các xã trên cả nước đạt trung bình 2,77 tiêu chí/xã. Trong đó, đa số các xã đã được phân loại vào nhóm 1, 2 và 3, tạo cơ sở thực tiễn để tập trung nguồn lực tháo gỡ những tiêu chí khó như phát triển kinh tế nông thôn (Tiêu chí 3) và Khoa học công nghệ, chuyển đổi số (Tiêu chí 7).

Bên cạnh những kết quả tích cực mang tính nền tảng, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra một số tồn tại, điểm nghẽn cần sớm được khơi thông. Sự chuyển biến thực tế tại cơ sở chưa thực sự rõ nét do nhiều nhiệm vụ tác động trực tiếp đến hạ tầng, sinh kế vẫn đang ở bước chuẩn bị. Tiến độ triển khai tại một số địa phương còn chậm trễ, lúng túng trong việc kiện toàn bộ máy và xử lý các hồ sơ chuyển tiếp khi áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Năng lực tổ chức thực hiện của một bộ phận cán bộ cấp xã, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, còn hạn chế khi phải đối mặt với khối lượng công việc đồ sộ.

Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, nhiệm vụ trọng tâm trong 6 tháng cuối năm 2026 đặt ra yêu cầu phải đưa Chương trình vào triển khai đồng bộ, thực chất tại cơ sở. Các bộ, ngành trung ương cần khẩn trương hoàn thành phân bổ vốn và chủ động giải quyết dứt điểm các vướng mắc phát sinh. Các địa phương phải thực hiện nghiêm nguyên tắc ưu tiên nguồn lực cho những vùng lõi nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tuyệt đối không bố trí vốn dàn trải.

Chặng đường 6 tháng đầu năm 2026 đã khép lại với những bước "chạy đà" vững chắc. Bằng việc định hình rõ nét cơ chế quản lý tổng hợp, giảm thiểu rào cản thủ tục và phân cấp mạnh mẽ, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 đang mang theo kỳ vọng lớn lao về một diện mạo mới cho tam nông Việt Nam: Hiện đại, giàu bản sắc, phát triển bao trùm và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Xem Báo cáo 7266/BC-BNNMT tại đây.